Yangın, deprem, kimyasal sızıntı, sabotaj, sel — işyerlerini etkileyebilecek acil durumlar çeşitlidir. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik (18 Haziran 2013), bu durumlara karşı önceden hazırlığın nasıl yapılacağını düzenler. Yönetmelik, sadece büyük ölçekli sanayi tesisleri için değil her büyüklükteki işyeri için zorunludur.

Acil durum nedir?

Yönetmelik açısından acil durum; “işyerinde meydana gelebilecek yangın, patlama, kimyasal yayılım, doğal afet, sabotaj gibi acil müdahale, mücadele, ilkyardım veya tahliye gerektiren olaylardır.”

Kapsamlı bir acil durum yönetimi üç ayaktan oluşur:

  1. Önceden hazırlık: Plan, ekip, ekipman, eğitim
  2. Olay anında müdahale: Görevlendirilmiş kişilerle koordine müdahale
  3. Sonrası iyileştirme: Olay incelemesi, plan revizyonu

Acil durum planı

İşveren yazılı bir Acil Durum Planı hazırlamak zorundadır. Planda yer alması gereken asgari unsurlar:

  • İşyerinin tehlike sınıfı ve büyüklüğü doğrultusunda olası acil durum senaryoları
  • Her senaryo için önleyici ve koruyucu tedbirler
  • Olay anında müdahale ekipleri ve görev tanımları
  • Tahliye planları (yön okları, toplanma yeri, çıkış sayısı/genişliği)
  • İletişim listesi (itfaiye, AKOM, sağlık)
  • İlkyardım, yangın söndürme, kurtarma ekipleri ve yedekleri
  • Çevre, komşu işyerleri ve ziyaretçi koordinasyonu

Plan statik bir doküman değildir; mevzuat değişikliği, yeni faaliyet veya tatbikat sonrası öğrenilen dersler doğrultusunda güncellenir.

Acil durum ekipleri ve sayıları

Yönetmelik, çalışan sayısı ile orantılı destek elemanı sayısı belirler. Her arama-kurtarma, yangınla mücadele, ilkyardım ve tahliye ekibi için:

  • Az tehlikeli işyerleri: Her 50 çalışan için 1 destek elemanı
  • Tehlikeli işyerleri: Her 40 çalışan için 1 destek elemanı
  • Çok tehlikeli işyerleri: Her 30 çalışan için 1 destek elemanı

Destek elemanları, görevlerini yerine getirebilmek için eğitim almış ve fiziksel olarak yeterli olmalıdır. Vardiyalı çalışan işyerlerinde her vardiyada yeterli sayıda destek elemanı bulunmalıdır.

Tatbikat zorunluluğu

Acil durum planının teorik kalmaması için tatbikat zorunludur:

  • Tüm tehlike sınıflarında yılda en az 1 kez tatbikat
  • Tatbikat sonrası değerlendirme raporu hazırlanmalı
  • Eksiklikler tespit edilip plana yansıtılmalı

Tatbikat türleri:

  • Masa başı tatbikat (senaryo tartışması)
  • Fonksiyonel tatbikat (belirli ekiplerin uygulamalı testi)
  • Tam ölçekli tatbikat (tüm çalışanların katılımıyla)

Sahada gördüğümüz tipik hata: yıllık tatbikatın yangın alarmı çalıp çalışanların dışarı çıkmasıyla sınırlı kalması. Gerçek tatbikatta tahliye süresi ölçülmeli, sayım yapılmalı, koordinasyon test edilmelidir.

Tahliye düzenlemeleri

Yönetmelik, tahliye için minimum koşullar belirler:

  • Çıkış yolları açık tutulmalı, üzerinde malzeme bulundurulmamalı
  • Acil çıkış kapıları dışa doğru açılmalı ve elektriksel olmadan açılabilmeli
  • Acil aydınlatma elektriğin kesilmesi durumunda otomatik devreye girmeli
  • Yön levhaları ışıklı veya fosforlu olmalı
  • Tahliye yolunun genişliği çalışan sayısına orantılı

Çalışan görevlendirme — Yasal koruma

Acil durum ekibinde görevlendirilen çalışanların, bu görev nedeniyle maaş veya statü kaybına uğratılması yasaktır. Görevlendirme yazılı yapılır ve çalışana imza karşılığı bildirilir.

Yaptırım

Acil durum planı hazırlamamak, tatbikat yapmamak, destek elemanı görevlendirmemek 6331 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası gerektirir. Üstelik gerçek bir acil durumda yetersiz hazırlığın işverenin kusurlu sayılmasına yol açması, sonradan ortaya çıkacak hukuki ve cezai sorumluluğun en ağır kısmını oluşturur.

Bölgem’in tavsiyesi

Tatbikatı bir “yapılması gereken yıllık zorunluluk” olarak değil, planın işe yarayıp yaramadığını test etme fırsatı olarak görün. Tatbikat sonrası yapılan bir saatlik değerlendirme toplantısı, planınızdaki gerçek zaaflarını gösterir: hangi kapının kilitli olduğu, hangi telsizin çalışmadığı, hangi kişinin hangi gün vardiyada olmadığı. Yıl içinde değişmeyen tek belge iyi tasarlanmış bir acil durum planı değildir; aksine, sürekli güncellenendir.

Resmi kaynak