İş Sağlığı ve Güvenliği yönetiminin omurgası risk değerlendirmesidir. 6331 sayılı Kanun’un 10. maddesine dayanılarak yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (29 Aralık 2012), bu sürecin nasıl yürütüleceğini ayrıntılı biçimde düzenler.

Bu rehber, işverenlerin “Bizim risk değerlendirmemiz denetimde kabul görür mü?” sorusuna pratik bir cevap niteliğindedir.

Risk değerlendirmesi nedir, ne değildir?

Risk değerlendirmesi; işyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörlerin değerlendirilmesi ve riskin kabul edilebilir düzeye indirilmesi için alınacak önlemlerin planlanması sürecidir.

Risk değerlendirmesi, bir kâğıt değil bir süreçtir. Hazırlanıp dolaba kaldırılan, çalışanın varlığından haberdar olmadığı bir belge denetimde de sahada da işlevsizdir.

Kim yapar? — Risk değerlendirme ekibi

Yönetmelik, risk değerlendirmesinin bir ekip işi olduğunu açıkça düzenler. Ekipte şu kişiler yer alır:

  • İşveren veya işveren vekili
  • İş güvenliği uzmanı (görevlendirilmişse)
  • İşyeri hekimi (görevlendirilmişse)
  • Çalışan temsilcileri
  • Destek elemanları (acil durum görevlileri, ilkyardımcılar vb.)
  • Bölümlerden çalışanlar (saha bilgisi için)

Sadece İSG uzmanının veya OSGB’nin tek başına hazırladığı, sahadan habersiz değerlendirme yönetmeliğe uygun değildir.

Hangi sıklıkla yenilenir?

Yenileme süreleri tehlike sınıfına bağlıdır:

  • Çok tehlikeli işyerleri: en geç 2 yılda bir
  • Tehlikeli işyerleri: en geç 4 yılda bir
  • Az tehlikeli işyerleri: en geç 6 yılda bir

Ayrıca süreden bağımsız olarak şu durumlarda risk değerlendirmesi yenilenmelidir:

  1. İşyerinin taşınması, yapısal değişiklik geçirmesi
  2. Yeni makine, ekipman ya da teknoloji kullanılmaya başlanması
  3. İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olayı yaşanması
  4. Çalışma yöntem ve şekillerinin değişmesi
  5. Mevzuatta önemli bir değişiklik olması

Hangi yöntem kullanılmalı?

Yönetmelik belirli bir yöntem dayatmaz; işyerinin karmaşıklığına ve risk tipine uygun olması koşuluyla farklı yöntemler kabul görür. Yaygın kullanılanlar:

  • L tipi matris (5x5): Az tehlikeli ve tehlikeli işyerleri için pratik. Olasılık × Şiddet.
  • Fine-Kinney: Olasılık × Şiddet × Frekans. Üretim/sanayi tesisleri için yaygın.
  • HAZOP, FMEA: Kimya, ilaç ve süreç sanayisi gibi karmaşık yapılarda.
  • JSA (İş Güvenliği Analizi): İş adımları bazlı detaylı inceleme.

Önemli olan yöntemin tutarlı uygulanması ve risk skorlarının saha gerçekliğini yansıtmasıdır.

Denetimde ne aranır?

Saha denetiminde müfettişin baktığı temel başlıklar:

  • Ekibin yönetmeliğe uygun bileşimi ve imzalar
  • Tehlike sınıfına göre yenileme tarihi
  • Her risk için kontrol önlemi ve sorumlu atanması
  • Kalıntı riskin belirlenmesi ve takip planı
  • Çalışanların değerlendirmeden haberdar olması

Sahadaki bir operatör, kendi tezgahına ilişkin riskleri bilmiyorsa, belgenin teorik mükemmelliği önemli değildir.

En sık yapılan 4 hata

  1. Kopya değerlendirme. Sektörden bir başka firmanın belgesinin logo değişikliğiyle kullanılması.
  2. Eksik tehlike kaynakları. Psikososyal risk, ergonomi ve uzaktan çalışma sıkça atlanır.
  3. Önlem-Sorumlu-Tarih üçlüsünün eksik kalması. “Önlem alınacak” yazıp kimin/ne zaman uygulayacağını belirtmemek.
  4. Yenileme tarihinin geçmesi. En sık karşılaşılan denetim bulgusudur.

Yaptırım

Risk değerlendirmesi yapmayan veya güncel tutmayan işverenler, 6331 sayılı Kanun çerçevesinde idari para cezasına çarptırılır. Çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde tutarlar daha yüksektir ve ihlal devam ettikçe ceza tekrarlanır.

Bölgem’in tavsiyesi

Risk değerlendirmesini bir “denetimde göstermelik belge” olarak değil, operasyonel risk haritanız olarak görün. Saha gözleminde geçirilen 2 günlük emek, başka türlü ortaya çıkmayacak işyeri özelindeki risklerin yakalanmasını sağlar. İSG profesyoneliniz bu süreci size dikte etmek için değil, sizinle birlikte yürütmek için vardır.

Resmi kaynak